بمناسبت روز حقوق بشر (١٠ دسامبر = ٢٠ آذر)

اعلاميه جهانی حقوق بشر چگونه بوجود آمد؟

دكتر احمدرضا كمرهای

arkamarei@yahoo.com


جنگ جهانی دوم و وضعيت حقوق بشر
از حدود سال ١٩٤١ ميلادی كه اطلاعات دقيقی در مورد جنايات نازیها در آلمان هيتلری و سرزمينهای اشغالی به دنيای خارج درز كرد، فكر و عزم ايجاد سازمانها و تعهدات بين المللی برای حفظ صلح جهانی قوت گرفت ( منشور اتلانتيك در آگوست ١٩٤١، اعلاميه ملل متحد در ژانويه ١٩٤٢ و پيشنهادات دامبارتون اوكس برای تاسيس سازمان ملل متحد در سپتامبر و اكتبر ١٩٤٤).

با پايان گرفتن جنگ جهانی دوم و آگاهی از ويرانیهای وحشتناك آن (٥٥ مليون كشته، ٢٧ مليون زخمی، نابودی بسياری كشورها و شهرها و ٥/١ تريليون دلارخسارت)، اهداف ارزشمند سازمانها و تعهدات بين المللی فوق بيش از پيش نمايان شد. كورههای آدم سوزی، افشای جنايات جنگی در دادگاه نورنبرگ، راه پيمائی مرگ باتا آن، و نتايج بمبارانهای اتمی هيروشيما و ناكازاكی به فكر و عزم جديد جهانی برای حفظ صلح در دنيا كمك كرد.

اگرچه كشور عزيز ما ايران نسبت به ديگر كشورهائی كه مستقيما در جنگ جهانی دوم درگير بودند، صدمه كمتری خورد، ولی از طرف نيروهای متفقين اشغال شد و تبعات آن سالها و دهههای متمادی بر جای ماند. در زمان اشغال ايران توسط نيروهای متفقين بود كه مشاهده رفتار نامناسب سربازان اشغالگر با هموطنان، روح لطيف و حس وطن پرستی حسين گل گلاب و روح الله خالقی را به رنج آورد و باعث شد كه ايشان سرود جاودانه «ای ايران» را بوجود آورند كه نوای دلپذير آن هميشه پا برجا خواهد بود.

تاسيس سازمان ملل متحد
در ٢٦ جون ١٩٤٥ ميلادی ( برابر با ٦ تير ١٣٢٤خورشيدی) منشور ملل متحد توسط نمايندگان ٥٠ كشور موسس سازمان ملل متحد در سانفرانسيسكو به امضا رسيد. اگر چه در پيشنهادات دامبارتون اوكس برای تاسيس سازمان ملل متحد به موضوع حقوق بشر اشارهای گذرا شده بود، ولی آگاهی از توانائی انسان در نابودی و انجام اعمال وحشيانه، منجر بر اصرار و ابرام شديدی بر شناسائی حقوق اساسی انسانها گرديد. در حقيقت در اثر اصرار نمايندگان كشورهای كوچك و بسياری از سازمانهای غير دولتی بود كه موضوع حقوق بشر بطرق زير در مقدمه و ماده اول منشور سازمان ملل متحد گنجانده شد:
مقدمه: «با تائيد مجدد ايمان به حقوق اساسی انسانها، كرامت و ارزش شخص انسان، حقوق برابر مردان و زنان و كشورهای بزرگ و كوچك».
ماده اول: «... پيشبرد و گسترش احترام به حقوق بشر و آزادیهای اساسی برای همه بدون توجه به نژاد، جنسيت، زبان و مذهب».
يشنهاد تدوين يك سری اصول جهانی حقوق بشر كه بدوا از طرف كشورهای پاناما، مكزيك، شيلی، و كوبا ارائه شده بود مورد تائيد گسترده همه كشورها قرار گرفت و توافق گرديد كه تدوين «اسناد بين المللی حقوق» يكی از اولين وظايف سازمان جديد التاسيس باشد (شكل ١).

تاسيس كميسيون حقوق بشر سازمان ملل
در اولين جلسه شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل كه درتاريخ ١٦ فوريه ١٩٤٦ در لندن منعقد شد، قطعنامه تاسيس كميسيون حقوق بشر سازمان ملل به تصويب رسيد. وظيفه اين كميسيون ارائه پيشنهادات، توصيهها و گزارشات در موارد زير به كنسول اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل بود:
(الف) اسناد بين المللی حقوق
(ب) اعلاميه يا ميثاق جهانی در مورد آزادیهای مدنی، وضعيت زنان، آزادی اطلاعات و موارد مشابه
(پ) حمايت ار اقليتها
(ت) جلوگيری از تبعيض بر مبنای نزاد، جنسيت، زبان و مذهب
در اين جلسه، اعضای هسته اوليه كميسيون حقوق بشر انتخاب شدند ولی بعدا در جلسه ٢٩ آوريل تا ٢٠ می١٩٤٦، تركيب نهائی كميسيون مركب از ١٨ عضو از كشورهای استراليا، بلژيك، بلاروس، چين، شيلی، مصر، فرانسه، هندوستان، لبنان، پاناما، فليپين، اوكراين، اتحاد جماهير شوروی سوسياليستی، يوگسلاوی، اوروگوئه، بريتانيا و ايالات متحده آمريكا انتخاب شدند. سپس كميسيون از دبير كل سازمان ملل تقاضا نمود كه كليه اطلاعاتی كه در زمينه وظايف كميسيون در جهان وجود دارد، جمع آوری گردد. پيرو اين تقاضا بود كه بخش حقوق بشردر دبيرخانه سازمان ملل تاسيس گرديد. شورای اقتصادی و اجتماعی در ٢١ جون ١٩٤٦ شرايط، نحوه كار و عضويت در كميسيون حقوق بشر را تصويب نمود.


شکل ١- نمودار ساده شده سازمان ملل در رابطه با تهیه، تدوین و تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر( ١٩٤٨ – ١٩٤٦)

تهيه و تدوين اعلاميه جهانی حقوق بشر
تهيه و تدوين اعلاميه جهانی حقوق بشر در هشت (٨) مرحله، و حدود دو سال به طول انجاميد. در اين مدت، هر يك از نكات اعلاميه توسط نمايندگانی با عقايد متفاوت از اروپای شرقی و غربی گرفته تا تمدنهای آسيائی و امريكائی، از سيستمهای حقوقی آنگلوساكسون و لاتينی گرفته تا معتقدات مذهبی و فرهنگی خاور ميانه، همگی مورد بحثهای مهيج و پر حرارت قرار گرفت (عكسها از آرشيو سازمان ملل متحد).

مرحله ١ - اولين جلسه كميسيون حقوق بشر( ليك ساكسس- نيويورك، ٢٧ ژانويه تا ١٠ فوريه ١٩٤٧)
در اولين جلسه كامل كميسيون حقوق بشر، افراد زير به عنوان هيات مديره انتخاب شدند:
١- خانم روزولت النور (Eleanor Roosevelt) از ايالات متحده آمريكا - رئيس
وی همسر فرانكلين روزولت رئيس جمهور فقيد آمريكا در دوران جنگ جهانی دوم است. تهيه، تدوين و تصويب اعلاميه جهانی حقوق بشر تحت هدايت و نظارت اين زن متواضع و معتقد به كرامت انسانی انجام پذيرفته است. وی از طرف بسياری از صاحب نظران به عنوان با نفوذ ترين زن قرن بيستم شناخته شده است.
٢- آقای پروفسور رنه كاسن (Rene Cassin) از فرانسه - نايب رئيس
وی پروفسور حقوق مدنی و متخصص در حقوق بين الملل به ويژه حقوق بشر در دانشگاه پاريس بود. او زندگيش را وقف دفاع از حقوق مردان، زنان و كودكان كرده بود بطوريكه در دهه ١٩٢٠ وی را پدر يتيمان فرانسه میخواندند. در سال ١٩٦٨ جايزه صلح نوبل را بخاطر تهيه اولين پيش نويس كامل اعلاميه جهانی حقوق بشر دريافت نمود.
٣- آقای پروفسور چارلز حبيب مالك (Malik Charles Habib) - از لبنان - گزارشگر
وی دكتر فلسفه از دانشگاههاروارد و معتقد به تعريف حقوق بشر از منظر حقوق طبيعی بود. او در عين حال، رئيس شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل و در سال ١٩٤٨ كه اعلاميه جهانی حقوق بشر مورد بررسی مجمع عمومی قرار گرفته بود، رئيس كميته سوم (اجتماعی، انسانی و فرهنگی ) بود. وی در شكل گيری و تصويب اعلاميه جهانی حقوق بشر نقش حياتی ايفا نموده، در سال ١٩٥١ به رياست كميسون حقوق بشر و بعدا به رياست مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسيد.
٤- آقای پروفسور پنگ چونگ چنگ (Peng Chung Chang) از چين - نايب رئيس
وی دكتر مطالعات چين از دانشگاه كلمبيا و در مدت تهيه و تدوين اعلاميه صدای قوی كشورهای آسيائی بود. او از هرگونه يكجانبه گرائی جلوگيری ميكرد و بسياری از مشكلات عقيدتی و انشائی اعلاميه را از طريق مذاكره و گاهی حتی با طنز حل و فصل كرد.
آقای پروفسور جان پيترهامفری (John Peter Humphrey) استاد حقوق بين الملل دانشگاه مك گيل كانادا و رئيس بخش حقوق بشر دبيرخانه سازمان ملل اگرچه رسما عضو هيات مديره كميسيون و كميته تهيه پيش نويس نبود، ولی وی تهيه كننده مدارك اوليه چهار صد و هشت صفحهای و اولين پيش نويس اعلاميه برای كميته تهيه پيش نويس بوده است. او در خلال بحثها نيز، نقش ميانجی با ارزشی بين فلسفههای مختلف را ايفا نمود.

كميسيون حقوق بشر سازمان ملل متحد در حال تهيه و تدوين اعلاميه جهانی حقوق بشر

اعضای كميسيون پس از بحثهای مفصل در مورد شكل و محتوای اسناد بين المللی حقوق، خود را در مقابل انبوهی ازاطلاعات و مدارك يافتند و تصميم گرفتند كه يك كميته تهيه پيش نويس مركب از نمايندگان هشت كشور استراليا، شيلی، چين، فرانسه، لبنان، اتحاد جماهير شوروی سوسياليستی، بريتانيا و ايالات متحده آمريكا تشكيل داده، و بهمراه رئيس بخش حقوق بشر دبيرخانه، مسئوليت تهيه يك پيش نويس جهانشمول را به عهده گرفتند. شورای اقتصادی و اجتماعی بعدا اين پيشنهاد را تائيد كرد.

مرحله ٢ - اولين جلسه كميته تهيه پيش نويس ( ليك ساكسس - نيويورك، ٩ تا ٢٥ جون ١٩٤٧)
در اين جلسه، دو پيش نويس مورد مقايسه قرار گرفتند. اولی پيش نويس رئوس اسناد بين المللی حقوق بشر كه توسط رئيس بخش حقوق بشر دبيرخانه سازمان ملل تهيه شده بود و در بر گيرنده تمامی حقوقهای پيشنهاد شده در پيش نويسهای بين المللی، قانون اساسی كشورها، پيشنهادات اعضای كميسيون حقوق بشر، سازمانهای غير دولتی و افراد علاقمند بود. دومی پيش نويسی كه نماينده بريتانيا در كميسيون برای تصويب در مجمع عمومی پيشنهاد كرده بود. اين دو پيش نويس از نظر فرم اوليه اسناد حقوق بشر مقايسه شدند و تصميم گرفته شد كه پيش نويس بخش حقوق بشر دبيرخانه سازمان ملل، مبنای كار قرار گيرد. برخی از نمايندگان معتقد بودند كه فرم اسناد حقوق بشر بايد به صورت اعلاميه ( دارای وزن اخلاقی و بدون تعهد حقوقی برای كشورهای عضو سازمان ملل) باشد و برخی ديگر معتقد بودند كه فرم آن بايد به صورت ميثاق ( دارای تعهد حقوقی برای كشورهای عضو سازمان ملل كه آنرا قبول میكنند) باشد. پس از بحثهای فراوان، كميته به اين نتيجه رسيد كه بهترين فرم، يك اعلاميه كلی با مفاهيم عمومی و متعاقب آن يك يا چند ميثاق با حقوقهای مشخص میباشد. از اينرو كميته پيش نويس تصميم گرفت دو سند را تهيه و به كميسيون حقوق بشر پيشنهاد نمايد - يكی پيش نويس اوليه يك اعلاميه جهانی برای اصول كلی، و ديگری پيش نويس اوليه يك ميثاق بين المللی حقوق بشر برای متعهد نمودن كشورهای امضاء كننده آن. در اين جلسه از پروفسور رنه كاسن خواسته شد تا بر مبنای پيش نويس اوليه پروفسور جان پيترهامفری، پيش نويس كامل اعلاميه جهانی را تهيه نمايد.

مرحله ٣ - دومين جلسه كميسيون حقوق بشر( ژنو- سوئيس، ٢ تا ١٧ دسامبر ١٩٤٧)
در اين جلسه كه بسياری از سازمانهای غير دولتی وحتی افراد علاقمند نيز حضور داشتند، اين فكر و انديشه كه اسناد حقوق بشر متشكل از سه قسمت يعنی يك اعلاميه، يك ميثاق، و معيارهای اجرا باشد، قوّت گرفت. خانم النور روزولت تاخير در تشكيل جلسات را غير قابل قبول میدانست و اعضای كميسيون را تشويق میكرد تا بجای نطقهای طولانی تبليغاتی، بر روی هدف كميسيون يعنی تهيه و تدوين اعلاميه متمركز شوند. برخی از اعضا كميسيون تا روزی ١٨ ساعت كار میكردند. پس از مباحثات زياد، توافق شد كه اگر چنانچه اعلاميه، بعنوان مقدمه ميثاق (و نه بجای آن) مطرح گردد، مورد پذيرش بسياری از دولتهای طرفدار ميثاق قرار خواهد گرفت. حاصل كار اين جلسه، به «پيش نويس ژنو» معروف شد و جهت اظهار نظر برای همه دولتهای عضو سازمان ملل ارسال شد.

مرحله ٤ - دومين جلسه كميته تهيه پيش نويس ( ليك ساكسس - نيويورك، ٣ تا ٢١ می١٩٤٨)
در اين جلسه، نظراتی كه از سوی بسياری از دولتهای عضو سازمان ملل در مورد «پيشنهاد ژنو» ارائه شده بود، يكايك مورد بررسی قرار گرفت. پيشنهادات سازمان ملل در مورد آزادی اطلاعات، پيشنهادات اعضای كميسيون در باره وضع زنان و اعلاميه حقوق و وظايف انسان كه در نهمين كنفرانس بين المللی كشورهای آمريكائی در مارچ تا می١٩٤٨ در بوگوتا – كلمبيا تشكيل شده بود، نيز مورد بررسی قرار گرفت. در اين جلسه، پيش نويس ميثاق بطور كامل باز نويسی شد ولی به علت كمی وقت، فقط قسمتی از پيش نويس اعلاميه باز نويسی شد و معيارهای اجرا اصلا مورد بررسی قرار نگرفت.

مرحله ٥ - سومين جلسه كميسيون حقوق بشر( ليك ساكسس - نيويورك، ٢٤ میتا ١٨ جون ١٩٤٨)
در اين جلسه، اعضای كميسيون مجددا يكايك مواد اعلاميه را مورد برسی قرار دادند و توانستند اعلاميه را تلخيص و بطور كامل باز نويسی كرده و آنرا بدون رای مخالف تصويب نمايند. ولی كميسيون وقت نداشت كه پپش نويس ميثاق را كه كميته باز نويسی كرده بود، و يا معيارهای اجرا را بررسی نمايد. گزارش اين جلسه و پيش نويس اعلاميه جهانی به شورای اقنصادی و اجتماعی فرستاده شد.

مرحله ٦ - تصميم شورای اقتصادی و اجتماعی
شورای اقتصادی و اجتماعی در جلسه ٢٥ و ٢٦ اگوست ١٩٤٨ ژنو كه با حضور همه اعضا شورا تشكيل شده بود، پس از استماع مواضع يكايك اعضا، تصميم گرفت كه پيش نويس اعلاميه جهانی حقوق بشررا بهمراه كليه مدارك و گزارشها ئی كه از سومين جلسه كميسيون حقوق بشر دريافت كرده بود و نيز صورت جلسه مذاكرات شورای اقتصادی و اجتماعی را برای مجمع عمومی ارسال دارد.

مرحله ٧ - بررسی پيش نويس در كميته سوم مجمع عمومی
مجمع عمومی درجلسه ٢٤ سپتامبر ١٩٤٨ در پاريس، پيش نويس اعلاميه جهانی حقوق بشر را برای بررسی جامع و دقيق به كميته سوم مجمع عمومی (كميته اجتماعی، انسانی و فرهنگی) ارجاع نمود. كميته سوم از ٣٠ سپتامبر تا ٧ دسامبر ١٩٤٨ جمعا ٨٥ جلسه را صرف بحث و بررسی درباره پيش نويس اعلاميه جهانی حقوق بشر نمود. در اين مدت، ١٦٨ اصلاحيه رسمی درباره مواد مختلف پيش نويس، توسط كشورهای عضو سازمان ملل ارائه گرديد. كميته سوم، ابتدا پيش نويس را بطور كلی و سپس يكايك مواد را به تفصيل مورد بررسی قرار داد.

در قسمت بررسیهای كلی، نماينده ايالات متحده گفت: اين اعلاميه فقط اولين قسمت از اسناد حقوق بشر منشور ملل متحد است كه میبايستی توسط ميثاق حقوق بشر كه بصورت قرارداد لازم الاجرا تنظيم شده، و مقررات اجرائی داشته باشد تكميل گردد. نماينده نروژ گفت: اعلاميه طوری طرح شده است كه استانداردهای اخلاقی را بجای تعهدات قانونی مینشاند. وی تائيد نمود كه حقوق بشر را نبايد در حيطه اختيارات داخلی دولتها محسوب نمود. نماينده پاكستان گفت: لازم است كه مردم دنيا وجود يك قانون را برای رفتار متمدنانه در روابط بين المللی و امور داخلی خود بپذيرند. نماينده فيليپين گفت: هدف اصلی اعلاميه، فقط دستيابی به موفقيت اخلاقی نيست بلكه قادر نمودن همه انسانها به شناخت حقوق و از اينرو شخصيت خود میباشد. وی تائيد نمود كه انسان میبايستی احساس كند كه قوای مجريه، مقننه و قضائيه نميتوانند حقوق اساسی او را خدشه دارنمايند. نماينده شيلی گفت: تجاوز به حقوق شناخته شده در اعلاميه به معنی تجاوز به اصول سازمان ملل است. نماينده فرانسه گفت: اعلاميه، تقسير معتبر منشور ملل متحد بوده و با تصويب آن، موضوع حقوق بشر ديگر يك موضوع داخلی نبوده بلكه يك نگرانی بين المللی است. وی اظهار اميدواری كرد كه اعلاميه، بيان حقوق همه انسانهای جهان - و نه فقط ٥٨ كشور عضو سازمان ملل، بوده باشد. نماينده لبنان گفت: هيچ كشوری نمیتواند اصول اعلاميه را بدون تجاوز به مبانی منشور ملل متحد مورد تجاوز قرار دهد. نمايندگان بلژيك، چين و فرانسه پيش نويس اعلاميه را به جهت اينكه مصالحهای بين نظرات بسياری از دولتها بود، ستودند. نماينده آفريقای جنوبی گفت: اعلاميه در شكل فعلی آن، پا را ازحد حقوق عمومی قابل قبول فراترگذاشته است. نماينده عربستان سعودی گفت: اعلاميه عمدتا بر مبنای فرهنگ غربی استوار است كه در بسياری از موارد با الگوی فرهنگی كشورهای شرقی متفاوت است ولی اين بدان معنی نيست كه اعلاميه مخالف الگوی فرهنگی كشورهای شرقی است، حتی اگر با آن مطابقت نداشته باشد. وی در پايان خواستار تغير و تعديل حق ازدواج « بدون هيچگونه محدوديت مذهبی» و نيز خواستار حذف عبارت «حق آزادی تغير مذهب و عقيده» شد، و آنها را زياده از حد خواند. نمايندگان عراق، سوريه، بوليوی، ونزوئلا و دانمارك نظر نماينده عربستان سعودی را تائيد نمودند ولی نماينده هندوستان گفت كه قانون اساسی هندوستان حق تغير مذهب را مجاز شمرده و اين در مورد مسلمانان هندوستان نيز صادق است. وی گفت قبول نظر نماينده عربستان سعودی يك « فاجعه» است. نماينده فرانسه گفت كه يكی از مهمترين جلوههای آزادی عقيده، آزادی تغير عقيده است. نماينده شوروی گفت: پيش نويس اعلاميه فاقد سه شرط لازم يعنی ضمانت آزادی برای همه با در نظر گرفتن حق حاكميت دولتها، ضمانت حقوق بشر با توجه به شرايط اقتصادی، اجتماعی و ملی هر كشور، و شرح وظايف شهروندان نسبت به كشورشان، مردمشان و دولتشان میباشد. نمايندگان بلاروس و اوكراين نظرات مشابهی ارائه نمودند.

پس از بررسیهای كلی، اعضای كميته سوم درجلسه ٩٤ ( ٥ اكتبر ١٩٤٨) موافقت نمودند كه فقط مواد اعلاميه جهانی حقوق بشر را به تفصيل بررسی نمايد زيرا كه دو سند ديگر ( ميثاق و معيارهای اجرا) هنوزآماده بررسی نبودند. با اين وجود، كميته سوم از ارائه نظرات در مورد دو سند ديگر اسناد بين المللی حقوق جلوگيری نكرد.

كميته سوم در جلسه ١٦٨ ( ٣٠ نوامبر ١٩٤٨)، پيشنهاد نماينده لبنان را برای برقراری يك سوكميته تصويب نمود. سوكميته میبايستی كليت اعلاميه جهانی حقوق بشر را فقط از نظر« ترتيب، هماهنگی، يك نواختی و فرم» بررسی نموده و نتيجه را به كميسيون سوم گزارش نمايد. هم چنين از سوكميته خواسته شد تا يك گروه پنج نفره زبان متشكل از زبانهای رسمی سازمان ملل تشكيل داده و متن اعلاميه به اين زبانها را دقيقا مورد باز بينی و كنترل قرار دهند. سوكميته متشكل از نمايندگان استراليا، بلژيك، چين، كوبا، اكوادور، فرانسه، لبنان، لهستان، اتحاد جماهير شوروی سوسياليستی، بريتانيا، و ايالات متحده آمريكا طی ده جلسه از ١ تا ٤ دسامبر ١٩٤٨ هر يك از مواد اعلاميه را با دقت باز بينی و كنترل نمود. سوكميته پيشنهاد نمود كه مواد مربوط به بردگی و شكنجه و نيز تساوی در برابر قانون و حق رجوع به محاكم ملی صالحه به دو قسمت تقسيم شوند. گزارش سو كميته در جلسات ١٧٥ تا ١٧٨ (٤ تا ٦ دسامبر ١٩٤٨) كميته سوم به دقت مورد بازبينی و موافقت قرار گرفت.

پس از آنكه محتوی و ترتيب اعلاميه بطور جداگانه مورد تصويب كميته سوم قرار گرفتند، درباره كل متن رای گيری به عمل آمد كه در نتيجه، پيش نويس اعلاميه با ٢٩ رای موافق، ٧ رای ممتنع و بدون رای مخالف به تصويب رسيد.

در جلسه ١٧٩ كميته سوم ( ٧ دسامبر ١٩٤٨)، نماينده اتحاد جماهير شوروی سوسياليستی دلايل خود را برای دادن رای ممتنع درباره پيش نويس اعلاميه بدين صورت بيان داشت كه بيشتر اصلاحيههای كشورش مورد قبول قرار نگرفته و متنی كه در جلسه ١٧٨ تصويب شده است عملا برابر با پيش نويس اوليه بوده و از اينرو مورد رضايت كشورش نيست. وی سپس پيشنهاد نمود كه مجمع عمومی، تصويب پيش نويس مصوب كميته سوم را بدليل اينكه « در بسياری از مواد به اصلاحات عمده » نياز دارد، تا جلسه آتی مجمع به تعويق اندازد. نمايندگان بلاروس و اوكراين از اين پيشنهاد شوروی پشتيبانی كردند. نمايندگان ايالات متحده، فيليپين، فرانسه و اكوادور با پيشنهاد شوروی مخالفت كرده و اظهار داشتند كه كميته قبلا پيش نويس اعلاميه را تصويب نموده است و عمل نماينده شوروی غير قانونی است. پيشنهاد شوروی با ٦ رای موافق، ٢٦ رای مخالف و ١ رای ممتنع تصويب نشد.

مرحله ٨ - بررسی نهائی پيش نويس در مجمع عمومی با حضور كليه اعضا
مجمع عمومی سازمان ملل در جلسات ٩ و ١٠ دسامبر ١٩٤٨ كه با حضور كليه اعضا در پاريس تشكيل شد، پيش نويس اعلاميه جهانی حقوق بشر را مورد بررسی نهائی قرار داد. در اين جلسات، نمايندگان سی و پنج كشور ابراز نظر نمودند ولی بسياری از آنها نكاتی را متذكر میشدند كه قبلا در كميته سوم هم بيان شده بود. هنگام تقديم پيش نويس اعلاميه جهانی حقوق بشر به مجمع عمومی سازمان ملل متحد جهت بررسی نهائی و تصويب، خانم النور روزولت رئيس كميسيون حقوق بشر اظهار داشت: « امروز ما در آستانه يك واقعه بزرگ در حيات سازمان ملل متحد و بشريت قرار گرفته ايم».

نظرات موافق
تماينده لبنان گفت: اعلاميه، نمودار يك مرحله مهم از تاريخ انسانيت است. وی گفت پيش نويس اين اعلاميه بر مبانی قاطع بين المللی استوار است زيرا كه پيش نويس اوليه بخش حقوق بشر دبيرخانه نه تنها مجموعه صدها پيشنهاد توسط دولتها و افراد عادی بوده است، بلكه قوانين و مقرارت همه اعضای سازمان ملل را نيز در بر گرفته است . نماينده ايالات متحده گفت: اعلاميه از علاقه عميق به صلح نشات گرفته و بر مبنای اين اعتقاد است كه انسان میبايست آزاد باشد تا بتواند شخصيت خود را به حد كمال توسعه داده و حيثيت اش مورد احترام باشد. نماينده شيلی گفت: از وقتی كه اعلاميه تصويب شود ديگرهيچ كس نمیتواند به حقوقی كه در آن اعلام گرديده تجاوز كند، ولی مطرود جامعه بين المللی نگردد. نماينده فرانسه گفت: اعلاميه قويترين و فوری ترين اعتراض انسانيت بر ضد ظلم است. نماينده فيليپين گفت: در جلسه سوم مجمع عمومی، سازمان ملل برای زنده بودنش امتحان پس ميدهد. در اين لحظه خطير و در مقابل يك دنيای نگران، سازمان ملل با بوجود آوردن اين اعلاميه، بقای خودش را تضمين میكند. نماينده ايسلند گفت: اعلاميه، مقدمه قانون اساسی آينده جهان است. نماتنده بريتانيا گفت: تهيه پيش نويس اعلاميه، نشانی در جاده پيشرفت انسان است. وی گفت كه هيچگاه سابقه نداشنه است كه اين همه كشور بهم پيوندند و بر سر آنچه كه آنرا حقوق بنيادين فرد مینامند، موافقت كنند. نماينده دانمارك گفت: اعلاميه، وعدهای را كه درمورد برابری مرد و زن در منشور سازمان ملل داده شده است، به يك واقعيت زنده تبديل كرده است. نماينده كانادا گفت: اعلاميه ازكمال مطلوب نشات گرفته و بيانگر شرافتمندانه ترين اصول و آرزوهاست. نماينده بوليوی گفت: انسانيت وارد مرحله جديدی ميشود كه میبايستی به تدوين يك قانون اساسی بين المللی بيانجامد كه در آن حق حاكميت دولتها، بنفع فرد انسانی محدود گردد.

بسياری از نمايندگان به جهانشمول بودن اعلاميه و روحيه مصالحهای كه در تدوين آن بكار رفته است، اشاره كردند. نماينده شيلی گفت: نمايندگان ٥٨ كشور متمدن موفق شدند كه بر اختلافات عقيدتی و قضائی خود فائق آمده، بر روی يك اعلاميه برای حقوق بشر موافقت كنند. نماينده فرانسه گفت: عمده ترين نكته جديد اعلاميه، جهانشمول بودن آنست. وی گفت به علت جهانی بودن، اين اعلاميه از ديدگاه وسيعتری نسبت به اعلاميههای ملی برخوردار است. نماينده استراليا گفت: پس از پذيرش و تصويب توسط اكثريت اعضای سازمان ملل، اين اعلاميه با قدرت و اختيارت بسيار وسيعتری به جهان عرضه خواهد شد. وی معتقد بود كه همه بشريت در تهيه پيش نويسی كه به ثمر رسيده است، شركت داشته است. نماينده برزيل گفت: اعلاميه، نه منعكس كننده نقطه نظرات مردمی خاص است، ونه بيان كننده يك دكترين سياسی و يا نظام فلسفی ويژه. بلكه اعلاميه، نتيجه همكاری معنوی و اخلاقی بسياری از كشورها است. نماينده نيوزلاند گفت: تهيه و تدوين اعلاميه كار مشكلی بوده است زيرا كه تاليف كنندگان آن دارای سوابق اجتماعی، اقتصادی و فلسفی متفاوتی بودند. ولی ثابت شد كه با حسن نيت و علاقه صميمانه به همكاری، میتوان نظرات متباين را با يكديگر آشتی داد. نماينده هلند گفت: اگرچه اعلاميه برای دولتها لازم الاجرا نيست، ولی دارای يك نيروی عظيم اخلاقی است و برای همه آنهائی كه جهت اعتلای استانداردهای مادی و معنوی زندگی تلاش میكنند، به عنوان يك چراغ راهنما مورد استفاده خواهد بود. نماينده مكزيك گفت: اعلاميه، به عنوان مبنای به حقيقت پيوستن يكی از والاترين اهداف سازمان ملل يعنی توسعه و تشويق احترام جهانی به حقوق بشر محسوب ميشود. نماينده نيوزلاند گفت: اعلاميه، به عنوان بيان اصول، فقط دارای نيروی اخلاقی است. نماينده اروگوئه گفت: اعلاميه، مكمل طبيعی منشورملل متحد است و از اينرو تنفيذ و احترام نهادن به مواد آن يكی از تعهدات كشورهای عضو است. نماينده سوريه گفت: طی قرنها استبداد، تمدن بتدريج پيشرفت كرده است تا نهايتا اعلاميه حاضر تدوين شده است. اعلاميه كار چند نماينده مجمع و يا شورای اقتصادی و اجنماعی نيست بلكه دستاورد نسلهای انسانی است كه برای اين هدف كار كرده اند و اكنون مردم جهان میبينند كه هدفشان توسط سازمان ملل بدست آمده است. نماينده لبنان گفت: با قبول منشور ملل متحد، اعضای سازمان ملل قبلا بطور رسمی تعهد كرده اند كه در پيشبرد و گسترش احترام به حقوق بشر و آزادیهای اساسی كوشا باشند ولی اين اولين بار است كه حقوق بشر و آزادیهای اساسی به تفصيل بيان شده است. از اينرو، هر دولتی میداند كه خود را تا چه حد متعهد نموده است و در صورت عدم اجرای تعهد، هر شهروندی ميتواند به دولت خود اعتراض كند. وی خاطر نشان ساخت كه اعلاميه وسيله مفيدی برای انتقاد بوده و باعث تغير در روشهای حقوقی كنونی خواهد شد.

نظرات موافق با برخی ملاحظات
در اين ميان، كشورهای هلند، بلزيك، كانادا و مصرضمن حمايت شورانگيز ازاعلاميه، از برخی جنبههای آن ابراز ناخرسندی كردند. نماينده هلند از اينكه مبنای الهی انسان و سرنوشت فنا ناپزير آن در اعلاميه قيد نشده است، اظهار تاسف كرد. نماينده بلژيك آرزو داشت كه مبنای واقعی برابری حقوق يعنی منشاء مشترك و سرنوشت همه انسانها در اعلاميه قيد ميگرديد. نماينده كانادا معتقد بود كه زبان اعلاميه دارای كلمات مبهم و غيردقيق است و اگر چنانچه متن اعلاميه قبل از ارائه به مجمع عمومی، توسط كميسيون بين المللی حقوق بررسی ميشد، اين اشكال بر طرف میگرديد. نماينده مصر با توجه به ماده مربوط به ازدواج بدون هيچگونه محدوديت از نظر نژاد، مليت ي